Vernieuwing tegen de klippen op: De Texelhopper

17 juni 2016 door Danny Edwards

De Texelhopper is een pilot voor vraaggestuurd OV. Ondanks alle initiële kritiek is de pilot inmiddels een succes. Hoe het werkt is elders al vaak beschreven en besproken, onder andere hier, hier en – lekker vooringenomen – hier. Florentien Molendijk [NewBility] en Maarten de Keijzer [De Keijzer verkeer en vervoer advies] waren de trekkers van het eerste uur. Zij gaan vooral in op het opstartproces en de geleerde lessen.

Hoe begonnen? En waarom eigenlijk?
We werkten in 2010 in opdracht van de Provincie Noord-Holland. We zagen een vastgelopen systeem dat almaar op dezelfde manier bleef werken: Provincie stelt eisen, vervoerders voeren dat uit, en ondertussen: Almaar meer geld, steeds minder reizigers. Een enorme scheefgroei. We wilden iets anders doen. Terzelfder tijd moest bezuinigd worden: Een kwart van het OV-budget eraf. Wij blij, want bezuinigen is opruimen. Maar ook investeren in nieuwe dingen.
In heel Noord-Holland kregen we alleen op Texel respons. Een ondernemend eiland, met jaarlijks een miljoen toeristen. Eerder reden daar jarenlang de deeltaxis van Gerrie Grootjen. Nu waren het Jaap Boon en de werkgroep Beter Openbaar Vervoer Texel [BOVT] die een idee hadden: Kunnen we niet alle busjes die al op het eiland rondrijden, van de marine, diverse horeca-exploitanten, alle taxi-ondernemers en het OV op één grote en efficiëntere hoop gooien? Daarmee zijn we aan de slag gegaan.
Dus wij regelen, en dan bots je op de regels: Is dit nog OV of al een taxi? Voertuigen met een geel kenteken of een blauw, maar ze doen op straat gewoon hetzelfde. En ondernemers ondersteunen mag niet. De uitweg was een onderaannemersconstructie waarin alle busjes onder Connexxion vielen. Dat gaf de gewenste speelruimte. De taxis rijden zo op 50% subsidie; zonder die constructie hadden ze de opdracht waarschijnlijk niet gekregen.

Alles geregeld, dus rijden maar?
Nou nee. We hadden tot twee keer toe een valse start. De eerste keer vanwege ICT-probleempjes. De tweede keer een fikse hobbel in de Gemeenteraad vanwege geld. Dat voorjaar waren er bovendien verkiezingen, ofwel een half jaar vertraging. Vervolgens liepen we tegen de TESO, exploitant van de veerpont naar Den Helder, op. Die eiste opeens een vergoeding van 80.000 per jaar. Of eigenlijk negeneneenhalve ton, ‘want dat was het tarief’. Dat is één van de redenen waarom de bus inmiddels niet meer mee de boot op gaat. Uiteindelijk hebben we gezegd: We starten nu of helemaal niet meer, we gaan niet meer vertragen. Want dan komt er alleen maar meer ruimte voor nieuwe discussies, wensen en eisen. En dan wordt alles toch vloeibaar.
De dag voor het tekenen van de contracten stapte nog een taxibedrijf uit. Toen hadden we alleen Connexxion en één goeie taxi-ondernemer op Texel over. Dat was niet het wensbeeld, maar werkt in de praktijk prima.
Eind 2014 zijn we echt begonnen, mooi in de rustige wintermaanden.

Champagne, eerste rit, dan gaat er natuurlijk van alles mis.
Viel mee. Boze burgers hebben geprobeerd het systeem te saboteren: Massaal reserveren, zonder geldig kaartje maar met de niet-geldige OV-chipkaart instappen, etc. We hebben het allemaal overleefd.
Na een paar maanden ging het echt crescendo. Wat rijdt is één reguliere buslijn, met een wolk aan kleinere on-demand busjes daaromheen. We hebben nu 150 haltes; dat waren er vroeger 50. Degenen die dat systeem het eerst echt helemaal doorgrondden, waren de scholieren. Door heel slim niet vanaf hun eigen adres te reserveren, maar vanaf een adres dat meer dan 500m van een reguliere bushalte ligt, werden ze bediend met een klein busje. En waren dus sneller op school. De speciale schoolbus hebben we daarom opgeheven, zonder protest.

OV-chipkaart, mooi ding toch?
We hebben hem afgeschaft. Uit onderzoek op de boot was gebleken dat maar ongeveer de helft van de passagiers een OV-kaart bezat. En dat van iedereen die wél het OV wil gebruiken alsnog 25% geen chipkaart had. Bovendien: Niemand heeft ooit uitgezocht wat dat chipkaartsysteem eigenlijk kost per gebruiker. Voordeel is wel de data die je eruit kan halen. Monitoring is nu een probleem bij Texelhopper.
Wij dachten dat het betalen beter en simpeler kon. We hebben de weerstand bij de burger flink onderschat. De pilot wordt hoogstwaarschijnlijk met 2 jaar verlengd, tot het uitgeven van de nieuwe concessie waar Texelhopper dan in komt te zitten. In die periode voeren we de chipkaart weer in, maar alleen op de grote vaste bus, niet in de kleine on-demand busjes.

Grootste blunder?
Soms moet je doordrukken om tot resultaten te komen. Maar dat hebben we te vaak gedaan. Dan roep je je eigen weerstand op. Je moet niet elk probleem top down willen oplossen, maar zeggen: Goed punt, hoe gaan júllie dat oplossen. Niet zelf doen dus, want dan gaan anderen consumeren.
Ander punt: Wij werkten voor de Provincie. De angst voor negatieve publiciteit bij het lokaal bestuur heeft ons verrast. Een gedeputeerde sluit zich gemakkelijker af, een staatssecretaris ‘heeft geen tijd’, maar een wethouder is zeer gevoelig. Want die staat zaterdagochtend gewoon met de burger bij de bakker.

Wat zijn jullie Drie Cruciale Lessen voor het nageslacht?
Ten eerste: Begin er niet aan! Je hebt een stel behoorlijk vasthoudende gestoorden nodig om zo’n proces over de eindstreep te trekken. Vernieuwing wordt in OV-land niet op prijs gesteld. Het is een zeer conservatief wereldje. Wet- en regelgeving maken het nog erger.
Ten tweede: Werk niet op een eiland. We waren ons te weinig bewust van wat we losmaakten en hebben dat niet kunnen managen, terwijl we zelf al weer drie stappen vooruit dachten. Veel gaat over emotie, zalen die zich onbegrepen voelen. ‘Wat is je punt, gast’ is dan geen productieve houding.
En last but not least: Werk niet te snel toe naar een concrete oplossing. De discussie gaat al heel snel richting systeemelementjes: Het on-demand busje, de deeltaxi, de buurtbus, de zelfrijdende auto etcetera. Denk en handel in brede zin. Zet jezelf niet te vroeg vast in een oplossing.

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit artikel.

Praat mee

Heeft u zelf ervaring met het onderwerp van dit artikel, of heeft u een briljant idee? Laat dan hier uw reactie achter. Uw inzichten zijn voor dit project zeer waardevol!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Kent u zelf een interessant project op het gebied van de zelforganiserende burger, mobiliteit en de stad? Of heeft u een goed idee of een uitgesproken mening? Mail ons dan op info@emergent.city. Uw bijdrage is voor dit project zeer waardevol!
×